Đây là một tình huống pháp lý rất thú vị và thường gặp trong thực tế tư vấn của Luật Nam Sơn LST. Việc hai vợ chồng cùng lập di chúc tại cùng một thời điểm (thường là di chúc chung hoặc hai bản di chúc có nội dung tương ứng) để để lại tài sản cho người còn sống được gọi là hình thức thừa kế chéo . Luật Nam Sơn LST sẽ nêu ra tình huống cơ bản và phân tích những gì đơn giản nhất cho bạn dễ hình dung dưới đây:
Dưới đây là các khía cạnh pháp lý quan trọng mà một luật sư sẽ phân tích để trả lời câu hỏi: "Người khác có được hưởng tài sản hay không?"
1. Di chúc chung vợ chồng hay hai bản di chúc độc lập?
Hiện nay, Bộ luật Dân sự 2015 không còn quy định riêng biệt về "Di chúc chung của vợ chồng" như Bộ luật 2005. Tuy nhiên, vợ chồng vẫn có quyền lập di chúc để lại tài sản thuộc sở hữu riêng hoặc phần quyền sở hữu của mình trong khối tài sản chung cho nhau.
Trường hợp lập hai di chúc độc lập: Mỗi người có quyền định đoạt phần tài sản của mình. Nếu người chồng chết trước, phần di sản của chồng sẽ chuyển sang cho vợ theo di chúc (và ngược lại).
Trường hợp cùng lập một văn bản di chúc: Cần lưu ý tính hợp pháp về hình thức và ý chí tự nguyện của cả hai để tránh bị tuyên vô hiệu.
2. Người khác VẪN ĐƯỢC HƯỞNG di sản (Dù di chúc không nhắc tên)
Đây là điểm mấu chốt mà bạn cần lưu ý. Theo Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015 , có những đối tượng được hưởng thừa kế không phụ thuộc vào nội dung của di chúc.
Điều 644. Người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung của di chúc
1. Những người sau đây vẫn được hưởng phần di sản bằng hai phần ba suất của một người thừa kế theo pháp luật nếu di sản được chia theo pháp luật, trong trường hợp họ không được người lập di chúc cho hưởng di sản hoặc chỉ cho hưởng phần di sản ít hơn hai phần ba suất đó:
a) Con chưa thành niên, cha, mẹ, vợ, chồng;
b) Con thành niên mà không có khả năng lao động.
2. Quy định tại khoản 1 Điều này không áp dụng đối với người từ chối nhận di sản theo quy định tại Điều 620 hoặc họ là những người không có quyền hưởng di sản theo quy định tại khoản 1 Điều 621 của Bộ luật này .
Dù vợ chồng bạn có ghi rõ là "để lại toàn bộ tài sản cho người còn lại và không cho bất kỳ ai khác", thì những người sau đây vẫn mặc nhiên được hưởng 2/3 suất của một người thừa kế theo pháp luật:
Con chưa thành niên (dưới 18 tuổi).
Con đã thành niên nhưng không có khả năng lao động (bị khuyết tật nặng, tâm thần...).
Cha đẻ, mẹ đẻ của người quá cố (nếu họ còn sống tại thời điểm mở thừa kế).
Ví dụ: Hai vợ chồng chỉ có một căn nhà là tài sản chung. Chồng mất, để lại di chúc cho vợ. Nhưng chồng vẫn còn mẹ già đang sinh sống tại quê. Theo luật, bà cụ vẫn có quyền đòi quyền lợi đối với một phần giá trị trong khối di sản mà chồng để lại.
3. Trường hợp di chúc bị vô hiệu một phần hoặc toàn bộ
Người khác (hàng thừa kế thứ nhất) sẽ được hưởng tài sản nếu di chúc gặp các vấn đề sau:
Tài sản không thuộc quyền sở hữu: Nếu một người dùng di chúc để định đoạt toàn bộ căn nhà (trong khi đó là tài sản chung vợ chồng và chỉ có quyền định đoạt 50%), thì phần định đoạt vượt quá sẽ bị vô hiệu. Phần đó sẽ chia theo pháp luật cho các đồng thừa kế khác.
Vi phạm điều kiện có hiệu lực: Di chúc lập trong trạng thái không minh mẫn, bị lừa dối, hoặc không đúng hình thức (với di chúc miệng hoặc viết tay không có người làm chứng).
4. Thời điểm "Người sau" cũng qua đời
Một kịch bản pháp lý phức tạp hơn là khi cả hai vợ chồng đều đã qua đời sau khi đã lập di chúc cho nhau.
Nếu trong di chúc chỉ ghi "để lại cho nhau" mà không có điều khoản dự phòng (không ghi rõ sau khi cả hai chết thì tài sản thuộc về ai), thì lúc này di chúc đã hoàn thành mục đích ở lần chết thứ nhất.
Khi người thứ hai chết, khối tài sản đó sẽ trở thành di sản của người thứ hai và được chia cho hàng thừa kế của người thứ hai (con cái, cha mẹ của người sau) theo quy định của pháp luật.
Bảng tóm tắt quyền lợi của người thứ ba
| Đối tượng | Điều kiện được hưởng | Mức hưởng |
|---|---|---|
| Con dưới 18 tuổi / Con tàn tật | Mặc nhiên theo luật | 2/3 suất thừa kế pháp luật |
| Cha, mẹ của người chết | Mặc nhiên theo luật | 2/3 suất thừa kế pháp luật |
| Con đã thành niên (khỏe mạnh) | Chỉ được hưởng nếu di chúc vô hiệu hoặc không có di chúc | Chia đều theo hàng thừa kế |
Lời khuyên chân thành từ Luật sư:
Lập di chúc có điều khoản dự phòng: Nên ghi rõ: "Để lại cho vợ/chồng. Trong trường hợp cả hai cùng chết hoặc người thụ hưởng chết trước/cùng lúc thì tài sản sẽ được chia cho con A, con B...".
Công chứng di chúc: Việc lập di chúc tại văn phòng công chứng sẽ đảm bảo tính xác thực về ý chí và giảm thiểu rủi ro bị người khác tranh chấp, kiện cáo về năng lực hành vi dân sự.
Xác định rõ tài sản riêng/chung: Điều này giúp di chúc không bị vô hiệu phần định đoạt tài sản.
Bạn và bạn đời đang dự tính lập di chúc này cho tài sản là bất động sản hay các khoản đầu tư khác (như chứng khoán, tiền gửi)? Việc xác định loại tài sản sẽ giúp luật sư đưa ra cách soạn thảo câu chữ chuẩn xác hơn.
Nếu cần hỗ trợ tư vấn pháp lý và thực hiện các thủ tục liên quan về Di chúc và Thừa kế. Quý khách hàng vui lòng liên hệ Luật sư Nguyễn Thành Trung (Ls Trung) thông qua đội ngũ hỗ trợ:
1. Thư ký Tình: 0985 536 299
2. Trợ lý Hoàng: 0965 455 832
3. Trợ lý Hồng Anh: 0966 651 840
4. Thư ký Nguyệt Hà: 0386 912 828
5. Thư ký Hồng Hà: 0933 340 866
📱 Fanpage: NAM SƠN LST Law Firm
📌 Lưu ý: Vui lòng liên hệ qua điện thoại để được hỗ trợ nhanh chóng (không tiếp nhận tư vấn qua Messenger).
Trân trọng./.
