Nhiều cá nhân và hộ kinh doanh vẫn giữ tâm lý chủ quan, cho rằng "trốn thuế" là phạm trù dành cho những đại án nghìn tỷ hoặc các hành vi gian lận tinh vi. Tuy nhiên, với Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, ranh giới giữa một sơ suất hành chính và một vi phạm hình sự đã bị thu hẹp đáng kể. Việc thiếu hiểu biết về luật không còn là lá chắn an toàn khi các quy định mới đã định nghĩa lại hành vi trốn thuế theo hướng chặt chẽ và nghiêm khắc hơn.
Là một người nộp thuế, bạn buộc phải rà soát lại toàn bộ hoạt động của mình dựa trên 5 thay đổi cốt lõi sau đây để tránh những hệ lụy pháp lý đáng tiếc.
1. Cột mốc 90 ngày: Khi sự chậm trễ trở thành hành vi trốn thuế
Trong kỷ nguyên quản lý thuế mới, thời gian không chỉ là tiền bạc mà còn là rủi ro pháp lý. Luật quy định rõ rằng người nộp thuế sẽ bị xác định có hành vi trốn thuế trong trường hợp:
Không nộp hồ sơ đăng ký thuế.
Không nộp hồ sơ khai thuế hoặc nộp hồ sơ khai thuế quá 90 ngày kể từ thời hạn quy định.
Phân tích của chuyên gia: Điểm mấu chốt mà bạn cần lưu ý là sự chậm trễ này dẫn đến thiếu số thuế phải nộp hoặc làm tăng số tiền được miễn, giảm, hoàn thuế. Con số 90 ngày chính là "ngưỡng báo động". Nếu việc im lặng kéo dài quá thời hạn này và gây thất thoát ngân sách, cơ quan thuế sẽ không còn xem đó là lỗi chậm nộp hành chính đơn thuần mà sẽ chuyển hồ sơ theo diện trốn thuế.
2. Ma trận hóa đơn và rủi ro từ thói quen "Hai mức giá"
Hóa đơn điện tử không chỉ là chứng từ, nó là bằng chứng thép. Luật số 108/2025/QH15 liệt kê một danh mục các hành vi liên quan đến hóa đơn bị coi là trốn thuế:
Không lập hóa đơn khi bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ hoặc không kê khai thuế khi phát sinh doanh thu.
Sử dụng hóa đơn, chứng từ không hợp pháp để hạch toán đầu vào nhằm giảm thuế.
Hoạt động Xuất nhập khẩu: Khai sai thực tế hàng hóa, cố ý không kê khai hoặc cấu kết với người gửi hàng để trốn thuế.
Sai mục đích sử dụng: Sử dụng hàng hóa thuộc diện không chịu thuế hoặc được miễn thuế sai mục đích nhưng không khai báo khi thay đổi.
Đặc biệt, hành vi "mua bán hai giá" phổ biến trong bất động sản và bán lẻ chính thức bị siết chặt:
"Ghi giá trị trên hóa đơn thấp hơn giá thanh toán thực tế nhằm giảm số thuế phải nộp." (Trích Điều 45)
Phân tích của chuyên gia: Thói quen ghi giá thấp trên hợp đồng để "lách" thuế thu nhập cá nhân hay lệ phí trước bạ sẽ trở thành ngòi nổ rủi ro lớn nhất từ năm 2026. Mọi sự sai lệch so với giá trị giao dịch thực tế đều là bằng chứng trực diện cho hành vi trốn thuế.
3. Cái bẫy "Kinh doanh ẩn mình" trong thời gian tạm ngừng hoạt động
Một điểm bổ sung mang tính cảnh báo cao đối với các hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ là việc quản lý trạng thái hoạt động. Nếu bạn đã đăng ký tạm ngừng kinh doanh nhưng thực tế vẫn tiến hành hoạt động mà không thông báo, hành vi này bị xếp vào nhóm trốn thuế.
Phân tích của chuyên gia: Đừng lầm tưởng rằng việc tạm ngừng trên giấy tờ có thể giúp bạn "né" được sự chú ý. Với hệ thống hóa đơn điện tử và sự liên thông dữ liệu ngân hàng, mọi "dấu chân số" như phát sinh hóa đơn đầu ra hoặc nhận tiền thanh toán qua tài khoản trong thời gian tạm ngừng sẽ ngay lập tức kích hoạt hệ thống cảnh báo của cơ quan thuế. Việc kinh doanh ẩn mình hiện nay là bất khả thi.
4. Quyền lực kỹ thuật số: Truy cập trực tiếp vào "não bộ" doanh nghiệp
Điều 23 của Luật mới trao cho Cơ quan Thuế những quyền hạn chưa từng có để xác minh dấu hiệu trốn thuế. Thủ trưởng cơ quan thuế giờ đây có quyền:
Yêu cầu giải trình trực tiếp hoặc bằng văn bản từ các tổ chức, cá nhân liên quan.
Quyền truy cập trực tiếp vào dữ liệu phần mềm kế toán, hệ thống hóa đơn điện tử và dữ liệu từ máy tính tiền của người nộp thuế.
Tạm giữ tài liệu, chứng cứ liên quan để xác định sai phạm (có lập biên bản và bảo quản theo quy định).
Phân tích của chuyên gia: Đây là thay đổi mang tính bước ngoặt. Cơ quan thuế không còn đợi bạn nộp báo cáo để kiểm tra mà có thể can thiệp sâu vào dữ liệu gốc. Tính minh bạch tuyệt đối của dữ liệu số có nghĩa là bất kỳ sự chỉnh sửa sổ sách hay gian lận hóa đơn nào cũng sẽ để lại dấu vết mà cơ quan thuế có thể truy xuất trong tích tắc.
5. Hậu quả tức thì: Mất tự do di chuyển vì nợ thuế
Hệ lụy của việc vi phạm pháp luật thuế không chỉ dừng lại ở tiền phạt. Thực tế tại TP.HCM đã ghi nhận hàng trăm ngàn cá nhân và doanh nghiệp bị đưa vào danh sách tạm hoãn xuất cảnh.
Phân tích của chuyên gia: "Mất tự do di chuyển" là cái giá rất đắt cho sự thiếu hiểu biết hoặc sơ suất trong quản lý thuế. Một khoản nợ thuế chưa hoàn thành, hoặc việc bỏ địa điểm kinh doanh mà chưa tất toán nghĩa vụ tài chính, có thể khiến bạn bị chặn lại ngay tại cửa khẩu. Đây là thực tế đang diễn ra khốc liệt, không phải lời đe dọa trên giấy tờ.
Lưu ý từ chuyên gia: Để tránh hoang mang dư luận, Luật cũng quy định một số trường hợp đặc thù sẽ không bị xử phạt về hành vi trốn thuế mà chỉ bị xử phạt vi phạm thủ tục thuế. Tuy nhiên, ranh giới này thường dựa trên tính chất "không dẫn đến thiếu thuế", vì vậy tính chính xác trong kê khai vẫn là ưu tiên hàng đầu.
Lời kết: Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 là một lời khẳng định về kỷ nguyên minh bạch hóa tài chính. Luật pháp không loại trừ một ai, và sự thờ ơ với các quy định mới chính là rủi ro lớn nhất đối với tài sản và sự tự do của bạn.
Câu hỏi dành cho bạn: Liệu hệ thống sổ sách, quy trình xuất hóa đơn và thói quen giao dịch hiện tại của bạn đã sẵn sàng để đối mặt với những cuộc kiểm soát dữ liệu trực tiếp từ ngày 1/7/2026 hay chưa? Hãy rà soát ngay hôm nay trước khi quá muộn.
Nếu cần hỗ trợ tư vấn pháp lý và thực hiện các thủ tục liên quan về các tranh chấp Dân sự. Quý khách hàng vui lòng liên hệ Luật Nam Sơn LST hoặc Luật sư Nguyễn Thành Trung (Ls Trung) thông qua đội ngũ hỗ trợ:
1. Thư ký Tình: 0985 536 299
2. Trợ lý Hoàng: 0965 455 832
3. Trợ lý Hồng Anh: 0966 651 840
4. Thư ký Nguyệt Hà: 0386 912 828
5. Thư ký Hồng Hà: 0933 340 866
📱 Fanpage: NAM SƠN LST Law Firm
📌 Lưu ý: Vui lòng liên hệ qua điện thoại để được hỗ trợ nhanh chóng (không tiếp nhận tư vấn qua Messenger).
