I. Khung pháp lý điều chỉnh Hợp đồng điện tử và Hành vi trực tuyến của cá nhân
Tại Việt Nam, các quyền lợi, nghĩa vụ và trách nhiệm pháp lý của cá nhân phát sinh từ các giao dịch điện tử và hành vi trên không gian mạng được điều chỉnh bởi hệ thống văn bản pháp luật sau:
Hiến pháp năm 2013: Khẳng định quyền bất khả xâm phạm về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân và bí mật gia đình.
Bộ luật Dân sự năm 2015: Quy định nguyên tắc thu thập, lưu giữ, sử dụng, công bố thông tin liên quan đến đời sống riêng tư phải được cá nhân đó đồng ý và thiết lập cơ chế bồi thường thiệt hại khi quyền nhân thân bị xâm phạm.
Luật Giao dịch điện tử năm 2023.
Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023: Bảo vệ người tiêu dùng (cá nhân ở vị thế yếu thế hơn) trong các giao dịch trực tuyến trên không gian mạng.
Nghị định số 356/2025/NĐ-CP về Bảo vệ dữ liệu cá nhân: Đặt ra các nguyên tắc nghiêm ngặt về quyền đồng ý, quyền rút lại sự đồng ý và bảo vệ dữ liệu của cá nhân.
Luật Bảo vệ Dữ liệu Cá nhân năm 2025: Bước ngoặt pháp lý mới nâng cao tính thực chất của sự đồng thuận số và trách nhiệm quản trị thông tin.
Nghị định số 174/2026/NĐ-CP (ban hành ngày 15 tháng 05 năm 2026, có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 07 năm 2026): Quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bưu chính, viễn thông, tần số vô tuyến điện, giao dịch điện tử và công nghệ thông tin.
II. Hai kịch bản "Cú nhấp chuột" dẫn đến tranh chấp pháp lý của cá nhân
KỊCH BẢN 1: Cá nhân ở vai trò Người tiêu dùng – Nhấp nút "Đồng ý" giao kết hợp đồng và chính sách bảo mật
Hầu hết cá nhân có thói quen nhấp vào nút "Đồng ý" (I agree) hoặc tích chọn các ô xác nhận điều khoản sử dụng, chính sách bảo mật trên các website, ứng dụng TMĐT hay ví điện tử mà không hề đọc kỹ.
Rủi ro tranh chấp: Khi nhấp chuột, cá nhân đã chính thức ký kết một Hợp đồng điện tử theo mẫu. Nếu doanh nghiệp thiết kế giao diện theo dạng "thao túng hành vi" - ví dụ như làm nổi bật nút "Đồng ý", ẩn nút "Từ chối", hoặc tích sẵn các ô đồng ý chia sẻ thông tin cho bên thứ ba — sự đồng thuận này có thể bị coi là không hợp lệ do bị ép buộc hoặc gây nhầm lẫn.
Hậu quả: Khi xảy ra sự cố rò rỉ dữ liệu hoặc tài khoản bị lợi dụng để lừa đảo, cá nhân thường chịu thiệt hại nặng nề về tài chính và uy tín nhưng gặp khó khăn khi chứng minh lỗi do hệ thống bảo mật của doanh nghiệp hay do sự bất cẩn từ "cú nhấp chuột" của chính mình.
KỊCH BẢN 2: Cá nhân ở vai trò Người dùng mạng xã hội – Nhấp nút "Chia sẻ" hoặc đăng tải thông tin
Nhiều cá nhân ngộ nhận rằng việc "chỉ chia sẻ lại cho biết", "đăng cho vui" hoặc "nghe người khác nói rồi đăng" thì không phải chịu trách nhiệm pháp lý. Trên thực tế, hành vi nhấp chuột để chia sẻ thông tin sai sự thật, hoặc tự ý thu thập, đăng tải thông tin riêng tư của người khác lên mạng xã hội là nguồn cơn của các tranh chấp dân sự xâm phạm danh dự, nhân phẩm và có thể bị xử phạt hành chính rất nặng.
III. Chi tiết các điều khoản xử phạt hành chính đối với Cá nhân
Theo quy định tại Nghị định số 174/2026/NĐ-CP, mức phạt tiền đối với cá nhân có hành vi vi phạm được xác định theo nguyên tắc sau:
Theo khoản 3 Điều 4 Nghị định số 174/2026/NĐ-CP: Mức phạt tiền quy định tại Nghị định được áp dụng đối với hành vi vi phạm hành chính của tổ chức. Trường hợp cá nhân có hành vi vi phạm tương tự thì mức phạt tiền bằng 1/2 mức phạt đối với tổ chức.
Dưới đây là mức phạt cụ thể dành riêng cho cá nhân đối với các hành vi vi phạm phổ biến khi nhấp chuột trực tuyến:
1. Hành vi vi phạm về chia sẻ, cung cấp thông tin trên mạng xã hội
Khi cá nhân nhấp chuột để đăng tải hoặc chia sẻ thông tin sai sự thật:
Theo điểm a khoản 1 Điều 95 Nghị định số 174/2026/NĐ-CP kết hợp với khoản 3 Điều 4 Nghị định số 174/2026/NĐ-CP: Phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 15.000.000 đồng đối với hành vi lợi dụng mạng xã hội để cung cấp, chia sẻ thông tin giả mạo, thông tin sai sự thật, xuyên tạc, vu khống, xúc phạm uy tín của cơ quan, tổ chức, danh dự, nhân phẩm của cá nhân.
Theo điểm b khoản 1 Điều 95 Nghị định số 174/2026/NĐ-CP kết hợp với khoản 3 Điều 4 Nghị định số 174/2026/NĐ-CP: Phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 15.000.000 đồng đối với hành vi lợi dụng mạng xã hội để cung cấp, chia sẻ thông tin cổ súy cho tệ nạn xã hội, mại dâm, mua bán người; đăng tải thông tin dâm ô, đồi trụy; phá hoại thuần phong, mỹ tục của dân tộc, đạo đức xã hội, sức khỏe của cộng đồng mà chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự.
Theo điểm g khoản 1 Điều 95 Nghị định số 174/2026/NĐ-CP kết hợp với khoản 3 Điều 4 Nghị định số 174/2026/NĐ-CP: Phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 15.000.000 đồng đối với hành vi lợi dụng mạng xã hội để cung cấp, chia sẻ đường dẫn đến thông tin trên mạng có nội dung bị cấm.
Biện pháp khắc phục hậu quả bắt buộc: Theo điểm a khoản 3 Điều 95 Nghị định số 174/2026/NĐ-CP: Buộc gỡ bỏ thông tin sai sự thật hoặc gây nhầm lẫn hoặc thông tin vi phạm pháp luật do thực hiện hành vi vi phạm nêu trên.
2. Hành vi xâm phạm quyền riêng tư và dữ liệu cá nhân của người khác
Khi cá nhân tự ý chụp màn hình tin nhắn, lấy hình ảnh hoặc thông tin cá nhân của người khác và nhấp đăng tải/chia sẻ mà không có sự đồng ý:
Theo điểm e khoản 3 Điều 96 Nghị định số 174/2026/NĐ-CP kết hợp với khoản 3 Điều 4 Nghị định số 174/2026/NĐ-CP: Phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng đối với hành vi thu thập, xử lý và sử dụng thông tin của tổ chức, cá nhân khác mà không được sự đồng ý hoặc sai mục đích theo quy định của pháp luật.
Theo điểm m khoản 3 Điều 96 Nghị định số 174/2026/NĐ-CP kết hợp với khoản 3 Điều 4 Nghị định số 174/2026/NĐ-CP: Phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng đối với hành vi tiết lộ thông tin thuộc danh mục bí mật nhà nước, đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình mà chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự.
Theo điểm n khoản 3 Điều 96 Nghị định số 174/2026/NĐ-CP kết hợp với khoản 3 Điều 4 Nghị định số 174/2026/NĐ-CP: Phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng đối với hành vi giả mạo tổ chức, cá nhân và phát tán thông tin giả mạo, thông tin sai sự thật xâm hại đến quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.
Theo khoản 1 Điều 96 Nghị định số 174/2026/NĐ-CP kết hợp với khoản 3 Điều 4 Nghị định số 174/2026/NĐ-CP: Phạt tiền từ 1.000.000 đồng đến 2.500.000 đồng đối với hành vi lưu trữ thông tin cá nhân của người khác thu thập được trên môi trường mạng vượt quá thời gian quy định của pháp luật hoặc theo thỏa thuận giữa hai bên.
IV. Lưu ý quan trọng dành cho cá nhân khi giao dịch và tương tác số
Sự đồng thuận phải thực chất và có quyền rút lại bất kỳ lúc nào: Theo tinh thần của Nghị định Nghị định số 356/2025/NĐ-CP , sự đồng ý của cá nhân đối với việc xử lý dữ liệu chỉ có giá trị pháp lý khi được thực hiện hoàn toàn tự nguyện, có đầy đủ thông tin và có thể rút lại dễ dàng. Nếu doanh nghiệp áp dụng các biện pháp ép buộc trực tuyến để lấy được cái gật đầu của bạn, bạn hoàn toàn có quyền khiếu nại và tuyên bố sự đồng thuận đó vô hiệu.
Chia sẻ lại thông tin xấu độc vẫn phải chịu trách nhiệm như người đăng đầu tiên: Luật pháp không chấp nhận lý do "vô ý" hoặc "chỉ chia sẻ lại". Tùy thuộc vào hậu quả gây ra đối với danh dự, uy tín của tổ chức hoặc cá nhân khác, hành vi nhấp chuột chia sẻ thông tin chưa kiểm chứng có thể dẫn tới nghĩa vụ bồi thường dân sự rất lớn, thậm chí bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
Tôn trọng dữ liệu của người khác: Việc công khai số điện thoại, địa chỉ, hình ảnh cá nhân hoặc nội dung tin nhắn riêng tư của người khác lên mạng xã hội mà không được sự đồng ý của họ là hành vi vi phạm pháp luật và sẽ bị xử lý hành chính theo Điều 96 Nghị định số 174/2026/NĐ-CP hoặc khởi kiện bồi thường thiệt hại nhân thân theo Bộ luật Dân sự.
V. Hướng dẫn chi tiết phòng ngừa rủi ro tranh chấp pháp lý
Để tự bảo vệ mình trước những hệ lụy của "một cú nhấp chuột", mỗi cá nhân cần thiết lập thói quen số thông thái sau:
Khi giao dịch, mua sắm trực tuyến:
Đọc kỹ trước khi bấm: Hãy dành ít nhất 1 phút để kiểm tra danh sách dữ liệu mà ứng dụng/website yêu cầu thu thập. Hãy chú ý xem có các ô tích chọn (checkbox) mặc định đồng ý nhận quảng cáo hay chia sẻ thông tin cho bên thứ ba hay không.
Tắt các quyền không cần thiết: Từ chối cung cấp các quyền truy cập nhạy cảm (như vị trí, danh bạ, máy ảnh) nếu ứng dụng đó không thực sự cần các quyền này để thực hiện dịch vụ cốt lõi.
Chủ động thực hiện quyền xóa, rút lại: Khi ngừng sử dụng một dịch vụ trực tuyến, hãy gửi yêu cầu hoặc thực hiện thao tác xóa tài khoản và rút lại sự đồng ý cho phép lưu trữ dữ liệu cá nhân trên hệ thống của họ.
Khi tương tác và chia sẻ trên mạng xã hội:
Nguyên tắc "Chậm lại 3 giây": Trước khi nhấp nút "Chia sẻ" hoặc "Đăng tải", hãy tự đặt câu hỏi: Thông tin này đã được kiểm chứng từ cơ quan báo chí chính thống hay chưa? Nội dung này có xâm phạm danh dự hoặc tiết lộ đời tư của ai khác không?
Bảo mật thông tin của chính mình: Không chia sẻ ảnh chụp các giấy tờ tùy thân, vé máy bay, hoặc số tài khoản ngân hàng một cách công khai nhằm tránh rủi ro bị các đối tượng xấu giả mạo danh tính hoặc thực hiện hành vi lừa đảo tài chính.
VI. Lời khuyên từ Chuyên gia pháp lý:
Trong kỷ nguyên số, "không gian là ảo nhưng trách nhiệm là thực". Hệ thống pháp luật hiện nay, đặc biệt là các quy định mới năm 2025 - 2026, đang dịch chuyển mạnh mẽ sang kiểm soát thực chất hành vi số của từng cá nhân thay vì chỉ quản lý hình thức. Do đó, cá nhân cần tuyệt đối xóa bỏ tư duy "vô danh trên mạng xã hội"; mọi nút "Chia sẻ" thông tin chưa kiểm chứng đều có thể bị lưu vết dữ liệu điện tử và trở thành chứng cứ bất lợi trước pháp luật. Đồng thời, hãy ngừng coi các điều khoản trực tuyến là thủ tục hình thức; nút "Tôi đồng ý" chính là một chữ ký ràng buộc vào hợp đồng dân sự đa tầng. Thay vì ký bừa để đánh đổi sự riêng tư lấy tiện ích nhất thời, công dân số thông thái cần chủ động thực hiện "quyền được lãng quên" - yêu cầu xóa tài khoản và rút lại sự đồng ý lưu trữ dữ liệu tại các dịch vụ không còn sử dụng để giảm thiểu tối đa dấu chân kỹ thuật số. Hãy nhớ: một cú nhấp chuột chỉ mất một giây, nhưng hệ lụy tranh chấp có thể kéo dài nhiều năm.
Nếu cần hỗ trợ tư vấn pháp lý và thực hiện các thủ tục liên quan về các tranh chấp Dân sự. Quý khách hàng vui lòng liên hệ Luật Nam Sơn LST hoặc Luật sư Nguyễn Thành Trung (Ls Trung) thông qua đội ngũ hỗ trợ:
1. Thư ký Tình: 0985 536 299
2. Trợ lý Hoàng: 0965 455 832
3. Trợ lý Hồng Anh: 0966 651 840
4. Thư ký Nguyệt Hà: 0386 912 828
5. Thư ký Hồng Hà: 0933 340 866
📱 Fanpage: NAM SƠN LST Law Firm
📌 Lưu ý: Vui lòng liên hệ qua điện thoại để được hỗ trợ nhanh chóng (không tiếp nhận tư vấn qua Messenger).
