Đĩa cơm 35k và câu chuyện khách du lịch bị "chặt chém" nhìn từ góc độ pháp lý

Trong ngôn ngữ đời thường, "chặt chém" là thuật ngữ dùng để chỉ việc người bán hàng, cung cấp dịch vụ lợi dụng tình thế của khách du lịch (không biết giá, khách nước ngoài, cao điểm lễ Tết) để ép giá cao bất hợp lý.

Dưới góc độ pháp lý tại Việt Nam, hành vi này không được gọi là "chặt chém" mà được điều chỉnh thông qua các quy định về niêm yết giá và xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giá.

Luật Giá 2023 (có hiệu lực từ ngày 01/07/2024) đã cụ thể hóa các hành vi vi phạm liên quan đến việc "chặt chém" dưới những thuật ngữ pháp lý chặt chẽ hơn. Đặc biệt, Nghị định 87/2024/NĐ-CP cũng đã được ban hành để quy định mức xử phạt mới, thay thế các quy định cũ tại Nghị định 109 và Nghị định 49 về mảng Giá.

Dưới đây là cách Luật Giá 2023 và các văn bản hướng dẫn định nghĩa và xử lý hành vi này:

1. Hành vi "Gian lận về giá" (Điều 7)

Đây là điểm mới đáng chú ý. Luật Giá 2023 nghiêm cấm hành vi gian lận bằng cách:

• Thay đổi nội dung đã cam kết: Cố ý thay đổi giá cả, chất lượng, số lượng, phương thức thanh toán... tại thời điểm giao hàng hoặc cung ứng dịch vụ mà không thông báo trước.

• Ví dụ: Khách đặt phòng giá 1 triệu, nhưng khi check-in chủ khách sạn tự ý thu thêm phí "vô hình" hoặc tăng giá do lễ tết mà không thỏa thuận trước.

• Tại điểm b khoản 2 Điều 7 Luật giá 2023, có quy định:

Điều 7. Các hành vi bị nghiêm cấm trong lĩnh vực giá, thẩm định giá

“…b) Gian lận về giá bằng cách cố ý thay đổi các nội dung đã cam kết trong các giao dịch mà không thông báo trước với khách hàng về thời gian, địa điểm, điều kiện mua, bán, phương thức vận chuyển, thanh toán, chất lượng, số lượng, tính năng, công dụng, hàng hóa, dịch vụ tại thời điểm giao hàng, cung ứng dịch vụ;…”

2. Vi phạm về Niêm yết giá (Điều 29)

Luật Giá 2023 quy định giá niêm yết phải là giá cuối cùng đã bao gồm các loại thuế, phí và lệ phí. Hành vi "chặt chém" ở đây bao gồm:

• Bán cao hơn giá niêm yết: Đây là hành vi trực diện nhất của việc "chặt chém".

• Niêm yết không rõ ràng: Khiến khách hàng hiểu lầm về đơn vị tính hoặc mức giá thực tế phải trả.

Điều 29. Niêm yết giá

1. Niêm yết giá là hình thức công khai về giá. Giá niêm yết là giá mua, giá bán hàng hóa, dịch vụ đã bao gồm các loại thuế, phí và lệ phí (nếu có) của hàng hóa, dịch vụ đó do tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh quyết định bằng Đồng Việt Nam, trừ các trường hợp thực hiện theo quy định của pháp luật về ngoại hối. Giá niêm yết được gắn với số lượng hoặc khối lượng hàng hóa, dịch vụ phù hợp, các thông tin khác (nếu có) về đặc điểm kỹ thuật cơ bản, xuất xứ, phương thức mua, bán.

2. Các tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ niêm yết giá bảo đảm rõ ràng và không gây nhầm lẫn cho khách hàng về mức giá mua, giá bán hàng hóa, dịch vụ bằng các hình thức: in, dán, ghi thông tin trên bảng, giấy hoặc in trực tiếp trên bao bì của hàng hóa hoặc các hình thức phù hợp với điều kiện thực tế tại địa điểm bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ hoặc trên các trang thông tin điện tử để thuận tiện cho việc quan sát, nhận biết của khách hàng và cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

3. Các tổ chức, cá nhân không được bán cao hơn giá niêm yết; đối với hàng hóa, dịch vụ do Nhà nước định giá cụ thể thì tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ phải niêm yết và bán đúng giá do cơ quan nhà nước có thẩm quyền định giá ban hành; đối với hàng hóa, dịch vụ đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền định giá ban hành giá tối thiểu, giá tối đa, khung giá thì phải niêm yết và bán theo giá phù hợp với giá tối thiểu, giá tối đa, khung giá. Tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ điều chỉnh mức giá niêm yết ngay khi có sự thay đổi về giá của hàng hóa, dịch vụ.

3. Lợi dụng điều kiện đặc biệt để trục lợi (Khoản 2 Điều 7)

Luật nghiêm cấm lợi dụng các tình trạng sau để tăng giá không phù hợp với biến động của giá thành:

• Tình trạng khẩn cấp, sự cố, thảm họa, thiên tai, dịch bệnh.

• Trong du lịch: Có thể hiểu là lợi dụng lúc thời tiết xấu (bão, lũ khiến khách bị kẹt lại) hoặc các sự cố vận tải để ép giá dịch vụ ăn uống, lưu trú.

Mức xử phạt theo Nghị định 87/2024/NĐ-CP (Cập nhật 2026)

Mức phạt hiện nay đã có sự thay đổi đáng kể để tăng tính răn đe:

Lưu ý: Mức phạt đối với tổ chức (công ty du lịch, khách sạn, nhà hàng,… dạng doanh nghiệp) bằng 02 lần mức phạt cá nhân.

4. Quyền của khách du lịch (Điều 10)

Khách hàng có quyền từ chối thanh toán phần chênh lệch cao hơn giá niêm yết hoặc giá đã thỏa thuận. Đồng thời, khách có quyền yêu cầu cung cấp hóa đơn theo đúng quy định của pháp luật. Điều này là căn cứ để khách có quyền khiếu nại hoặc tố cáo, khởi kiện đến cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

“…3. Được yêu cầu tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ cung cấp thông tin về giá, chất lượng, xuất xứ của hàng hóa, dịch vụ và hóa đơn theo quy định của pháp luật…”

Lời khuyên pháp lý từ Luật Nam Sơn LST:

Khi gặp tình huống này, bạn có thể viện dẫn trực tiếp Điều 7 và Điều 29 Luật Giá 2023 để đối thoại. Nếu bên bán vẫn tiếp tục vi phạm, hãy thu thập bằng chứng để báo cáo cơ quan quản lý thị trường, vì theo Nghị định 87/2024, thẩm quyền và mức phạt hiện nay đã rất cụ thể và nghiêm khắc hơn trước.

Quay trở lại với việc phần cơm 35k có “mắc” hay “rẻ” việc lắng nghe từ các bên và cung cấp thông tin là cực kỳ cần thiết. Cơ quan nhà nước đã vào cuộc, chắc chắn mọi chuyện sẽ được giải quyết đúng quy định, đúng pháp luật và hợp tình, hợp lý. Nhưng hãy cùng nắm những kiến thức cơ bản để phòng vệ cho bản thân khi đi du lịch các bạn nhé!

Nếu cần hỗ trợ tư vấn pháp lý và thực hiện các thủ tục liên quan về các tranh chấp Dân sự. Quý khách hàng vui lòng liên hệ Luật Nam Sơn LST hoặc Luật sư Nguyễn Thành Trung (Ls Trung) thông qua đội ngũ hỗ trợ:                       

1. Thư ký Tình: 0985 536 299  

2. Trợ lý Hoàng: 0965 455 832  

3. Trợ lý Hồng Anh: 0966 651 840  

4. Thư ký Nguyệt Hà: 0386 912 828  

5. Thư ký Hồng Hà: 0933 340 866  

📱 Fanpage: NAM SƠN LST Law Firm  

📌 Lưu ý: Vui lòng liên hệ qua điện thoại để được hỗ trợ nhanh chóng (không tiếp nhận tư vấn qua Messenger).                           

Trân trọng./.