1. Di chúc miệng trong trường hợp hấp hối có giá trị không?
Theo quy định của pháp luật hiện hành, di chúc miệng hoàn toàn có giá trị pháp lý nếu được lập trong hoàn cảnh đặc biệt và tuân thủ các điều kiện vô cùng ngặt nghèo.
Quy định cụ thể tại văn bản pháp luật: Căn cứ Điều 627 Bộ luật Dân sự 2015, di chúc thông thường phải được lập thành văn bản; tuy nhiên, nếu không thể lập được di chúc bằng văn bản thì có thể di chúc miệng.
Hoàn cảnh được phép lập di chúc miệng được quy định rõ tại Khoản 1 Điều 629 Bộ luật Dân sự 2015: "Trường hợp tính mạng một người bị cái chết đe dọa và không thể lập di chúc bằng văn bản thì có thể lập di chúc miệng". Ví dụ như người lập di chúc đang bị thương nặng do tai nạn, hoặc mắc bệnh hiểm nghèo trong cơn nguy kịch sắp qua đời.
Điều kiện ngặt nghèo để di chúc miệng được công nhận hợp pháp
Một bản di chúc miệng để có hiệu lực pháp luật không chỉ đơn thuần là lời nói trăn trối, mà phải tuân thủ trình tự thủ tục tại Khoản 5 Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015, nội dung điều khoản yêu cầu các điều kiện sau:
Sự minh mẫn của người lập di chúc: Người lập di chúc phải minh mẫn, sáng suốt trong khi lập di chúc, không bị lừa dối, đe dọa hay cưỡng ép. Nội dung di chúc không được vi phạm điều cấm của luật và không trái đạo đức xã hội.
Có ít nhất 02 người làm chứng: Người di chúc miệng phải thể hiện ý chí cuối cùng của mình trước mặt ít nhất hai người làm chứng.
Ghi chép và ký xác nhận ngay lập tức: Ngay sau khi người di chúc miệng thể hiện ý chí cuối cùng, người làm chứng bắt buộc phải ghi chép lại toàn bộ nội dung, sau đó cùng ký tên hoặc điểm chỉ vào văn bản ghi chép đó.
Công chứng, chứng thực trong thời hạn 05 ngày: Trong thời hạn 05 ngày làm việc, kể từ ngày người lập di chúc miệng thể hiện ý chí cuối cùng, bản ghi chép di chúc này bắt buộc phải được công chứng viên hoặc cơ quan có thẩm quyền chứng thực xác nhận chữ ký hoặc điểm chỉ của những người làm chứng.
Quy định về người làm chứng (Điều 632 Bộ luật Dân sự 2015): Không phải ai cũng có thể làm chứng. Pháp luật nghiêm cấm những đối tượng sau đây làm chứng cho việc lập di chúc:
Người thừa kế theo di chúc hoặc theo pháp luật của người lập di chúc.
Người có quyền, nghĩa vụ tài sản liên quan tới nội dung di chúc.
Người chưa thành niên, người mất năng lực hành vi dân sự, người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi.
2. Lập di chúc bằng video có hiệu lực pháp luật không?
Trong thời đại công nghệ, nhiều người sử dụng điện thoại để quay video, ghi âm lại ý nguyện chia tài sản. Tuy nhiên, pháp luật hiện hành KHÔNG CÔNG NHẬN hình thức di chúc bằng dữ liệu điện tử (video, file ghi âm) là một bản di chúc hợp pháp độc lập.
Căn cứ pháp lý:
Điều 627 và Điều 628 Bộ luật Dân sự 2015: Di chúc bằng văn bản chỉ bao gồm di chúc không có/có người làm chứng, di chúc được công chứng hoặc chứng thực; ngoài ra chỉ có hình thức di chúc miệng.
Điều 1 Luật Giao dịch điện tử: Mặc dù Luật Giao dịch điện tử quy định "thông điệp dữ liệu (như video, âm thanh) có giá trị như văn bản", nhưng Điều 1 của Luật này đã loại trừ rõ ràng: Luật này không áp dụng đối với các văn bản về thừa kế. Do đó, di chúc bắt buộc phải được thể hiện bằng ngôn ngữ viết.
Một đoạn video ghi hình lời trăn trối không có giá trị như một di chúc miệng hợp pháp nếu nó chỉ dừng lại ở việc quay phim. Để video lời nói đó được công nhận, nó phải trải qua quá trình chuyển hóa thành di chúc miệng y như quy định: phải có ít nhất 02 người làm chứng hợp lệ chứng kiến, họ phải lập tức chép lại lời nói trong video ra giấy, ký tên, và mang văn bản giấy đó đi công chứng/chứng thực chữ ký trong vòng 5 ngày làm việc. Việc chỉ tự quay video một mình là hoàn toàn vô hiệu.
3. Lưu ý quan trọng khi lập di chúc miệng
Thời hạn hiệu lực (Khoản 2 Điều 629 Bộ luật Dân sự 2015): Di chúc miệng có một đặc thù rất lớn là tính thời hạn. Sau 03 tháng kể từ thời điểm lập di chúc miệng, nếu người lập di chúc vượt qua cơn nguy kịch, vẫn còn sống, minh mẫn và sáng suốt thì di chúc miệng đó mặc nhiên bị hủy bỏ và không còn hiệu lực. Lúc này, để ý nguyện được thực thi, người đó phải lập lại một bản di chúc bằng văn bản.
Hậu quả khi di chúc vô hiệu: Nếu di chúc miệng hoặc video không đáp ứng đủ các điều kiện khắt khe nêu trên, di chúc sẽ bị coi là không hợp pháp. Khi đó, toàn bộ di sản của người mất sẽ bị chia theo pháp luật, tức là chia đều cho các hàng thừa kế theo quy định tại Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015 (Hàng thừa kế thứ nhất gồm: Vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha/mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi...).
4. Hướng dẫn chi tiết các bước xử lý trong trường hợp khẩn cấp
Nếu bạn gặp tình huống một người thân đang hấp hối và muốn để lại di chúc, hãy thực hiện ngay các bước sau để đảm bảo tính hợp pháp:
Bước 1: Triệu tập người làm chứng. Ngay lập tức mời ít nhất 02 người làm chứng. Tuyệt đối không chọn người có tên trong danh sách nhận thừa kế (dù theo di chúc hay theo pháp luật), người có quyền lợi/nghĩa vụ liên quan, hoặc trẻ em. Nên nhờ hàng xóm, bạn bè hoặc cán bộ y tế không có quan hệ thân thích.
Bước 2: Lắng nghe và ghi chép. Để người hấp hối nói rõ ý nguyện của mình (có thể quay video lại để làm bằng chứng phụ trợ). Tuy nhiên, ngay sau đó, hai người làm chứng phải cầm bút ghi chép lại toàn bộ lời nói đó thành văn bản trên giấy.
Bước 3: Ký xác nhận. Những người làm chứng cùng đọc lại, ký tên và điểm chỉ vào văn bản vừa ghi chép.
Bước 4: Đi công chứng/chứng thực thần tốc. Trong khoảng thời gian tối đa 05 ngày làm việc, người nhà và những người làm chứng phải mang văn bản ghi chép đó đến tổ chức hành nghề công chứng hoặc UBND cấp xã/phường để chứng thực xác nhận chữ ký của những người làm chứng.
Sự cẩn trọng trong những thủ tục pháp lý này sẽ giúp bảo vệ trọn vẹn ý chí cuối cùng của người đã khuất, tránh để lại những hệ lụy, tranh chấp kiện tụng đau lòng cho con cháu về sau.
Nếu cần hỗ trợ tư vấn pháp lý và thực hiện các thủ tục liên quan về các tranh chấp Dân sự. Quý khách hàng vui lòng liên hệ Luật Nam Sơn LST hoặc Luật sư Nguyễn Thành Trung (Ls Trung) thông qua đội ngũ hỗ trợ:
1. Thư ký Tình: 0985 536 299
2. Trợ lý Hoàng: 0965 455 832
3. Trợ lý Hồng Anh: 0966 651 840
4. Thư ký Nguyệt Hà: 0386 912 828
5. Thư ký Hồng Hà: 0933 340 866
📱 Fanpage: NAM SƠN LST Law Firm
📌 Lưu ý: Vui lòng liên hệ qua điện thoại để được hỗ trợ nhanh chóng (không tiếp nhận tư vấn qua Messenger).
