I. QUY ĐỊNH CỤ THỂ TẠI VĂN BẢN PHÁP LUẬT.
Quyền thừa kế của con cái và các trường hợp bị tước quyền thừa kế được quy định chi tiết tại Bộ luật Dân sự 2015
1. Con cái luôn thuộc hàng thừa kế thứ nhất
Theo Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015 quy định về người thừa kế theo pháp luật:
Hàng thừa kế thứ nhất bao gồm: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết.
Những người thừa kế cùng hàng được hưởng phần di sản bằng nhau.
Quy định cụ thể: Pháp luật dân sự hiện hành tách biệt giữa trách nhiệm đạo đức và quyền tài sản. Việc con cái có phụng dưỡng, chăm sóc cha mẹ hay không không phải là tiêu chí tự động để xác định quyền được hưởng thừa kế. Khi cha mẹ mất không để lại di chúc, di sản sẽ được chia đều cho các con thuộc hàng thừa kế thứ nhất, trừ khi họ rơi vào trường hợp bị tước quyền thừa kế theo quy định của pháp luật hoặc bị truất quyền theo di chúc.
2. Các trường hợp con cái không được quyền hưởng di sản (Bị tước quyền thừa kế)
Theo Điều 621 Bộ luật Dân sự 2015, người con sẽ bị tước quyền hưởng di sản thừa kế của cha mẹ nếu thuộc một trong các trường hợp sau:
Hành vi ngược đãi, xâm phạm nghiêm trọng: Người bị kết án về hành vi cố ý xâm phạm tính mạng, sức khỏe hoặc về hành vi ngược đãi nghiêm trọng, hành hạ người để lại di sản, xâm phạm nghiêm trọng danh dự, nhân phẩm của người đó.
Vi phạm nghĩa vụ nuôi dưỡng: Người vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ nuôi dưỡng người để lại di sản.
Xâm phạm người thừa kế khác: Người bị kết án về hành vi cố ý xâm phạm tính mạng người thừa kế khác nhằm hưởng một phần hoặc toàn bộ phần di sản mà người thừa kế đó có quyền hưởng.
Cản trở, lừa dối việc lập di chúc: Người có hành vi lừa dối, cưỡng ép hoặc ngăn cản người để lại di sản trong việc lập di chúc; giả mạo di chúc, sửa chữa di chúc, hủy di chúc, che giấu di chúc nhằm hưởng một phần hoặc toàn bộ di sản trái với ý chí của người để lại di sản.
II. CÁC VĂN BẢN PHÁP LUẬT LIÊN QUAN VÀ NỘI DUNG CHI TIẾT
Để làm rõ thế nào là hành vi "bỏ mặc" và "vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ nuôi dưỡng", cơ quan chức năng sẽ áp dụng các văn bản pháp luật liên quan sau:
1. Luật Hôn nhân và Gia đình 2014
Nghĩa vụ của con cái (Khoản 2 Điều 71): Con có nghĩa vụ và quyền chăm sóc, nuôi dưỡng cha mẹ, đặc biệt khi cha mẹ mất năng lực hành vi dân sự, ốm đau, già yếu, khuyết tật. Nếu gia đình có nhiều con thì các con phải cùng nhau chăm sóc, nuôi dưỡng cha mẹ.
Nghĩa vụ cấp dưỡng (Điều 71): Con đã thành niên không sống chung với cha mẹ có nghĩa vụ cấp dưỡng khi cha mẹ không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình.
Bổn phận của con (Điều 70): Con có bổn phận yêu quý, kính trọng, biết ơn, hiếu thảo, phụng dưỡng cha mẹ.
2. Thông tư liên tịch số 01/2001/TTLT-BTP-BCA-TANDTC-VKSNDTC
Giải thích hành vi vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ nuôi dưỡng/cấp dưỡng: Hành vi này được xác định khi người con có khả năng thực tế nhưng cố tình trốn tránh, bỏ mặc không chăm sóc, không cấp dưỡng khiến cha mẹ (người được nuôi dưỡng) lâm vào tình trạng nguy hiểm đến tính mạng, sức khỏe. Hành vi này phải có chứng cứ chứng minh rõ ràng.
3. Nghị định xử phạt vi phạm hành chính (Nghị 144/2021/NĐ-CP)
Xử phạt hành chính đối với hành vi bất hiếu: Hành vi ngược đãi, hành hạ, không chăm sóc cha mẹ tùy theo mức độ có thể bị xử phạt tiền từ 10 triệu đồng đến 20 triệu đồng (theo Điều 53 Nghị định 144/2021/NĐ-CP)
III. LƯU Ý QUAN TRỌNG VÀ HƯỚNG DẪN CHI TIẾT
1. Không phụng dưỡng ở mức độ "ít nghiêm trọng" vẫn được thừa kế
Nếu việc không chăm sóc cha mẹ chỉ dừng lại ở mức độ: ít thăm hỏi, không sống chung, không hỗ trợ đầy đủ về tài chính do hoàn cảnh riêng hoặc tình cảm lạnh nhạt... nhưng chưa gây ra hậu quả nghiêm trọng (không khiến cha mẹ lâm vào nguy hiểm tính mạng) và không bị cha mẹ truất quyền trong di chúc, thì người con đó vẫn được hưởng thừa kế bình thường theo quy định chia thừa kế theo pháp luật.
2. Ngoại lệ: Ý chí của cha mẹ là tối cao
Theo Khoản 2 Điều 621 Bộ luật Dân sự 2015: Mặc dù người con có hành vi vi phạm nghĩa vụ nuôi dưỡng hoặc ngược đãi, nhưng nếu cha mẹ đã biết rõ hành vi đó mà vẫn tự nguyện cho người con đó hưởng di sản theo di chúc, thì người con đó vẫn được hưởng thừa kế bình thường.
3. Quyền truất quyền thừa kế của cha mẹ
Cha mẹ hoàn toàn có quyền chủ động định đoạt tài sản của mình thông qua di chúc (Điều 609 và Điều 626 Bộ luật Dân sự 2015):
Chỉ định ai được hưởng di sản và hưởng bao nhiêu.
Truất quyền hưởng di sản của người thừa kế (ghi rõ trong di chúc truất quyền của người con bất hiếu, không chăm sóc mình).
4. Quyền lợi của "Người thừa kế không phụ thuộc vào di chúc"
Cần lưu ý quy định tại Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015:
Con chưa thành niên hoặc con đã thành niên nhưng không có khả năng lao động vẫn được hưởng phần di sản bằng 2/3 suất của một người thừa kế theo pháp luật, ngay cả khi họ không được cha mẹ cho hưởng di sản hoặc cho hưởng ít hơn mức này trong di chúc.
Tuy nhiên, quy định này sẽ không áp dụng nếu những người này thuộc trường hợp bị tước quyền thừa kế tại Khoản 1 Điều 621 (như ngược đãi nghiêm trọng hoặc vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ nuôi dưỡng).
IV. LỜI KHUYÊN TỪ CHUYÊN GIA
Các chuyên gia pháp lý và Thừa phát lại đưa ra các khuyến nghị thiết thực để bảo vệ quyền lợi của cha mẹ cũng như tránh các tranh chấp gia đình không đáng có:
Chủ động lập di chúc hợp pháp từ sớm: Để tránh việc những người con bỏ mặc cha mẹ lúc còn sống nhưng vẫn quay lại đòi chia tài sản đồng đều sau khi cha mẹ mất, cha mẹ nên chủ động lập di chúc khi còn minh mẫn. Di chúc có thể ghi rõ việc truất quyền thừa kế đối với người con không thực hiện nghĩa vụ phụng dưỡng, hoặc chỉ định tài sản cho những người con có công lao chăm sóc.
Đảm bảo di chúc hợp pháp về cả hình thức và nội dung: Để di chúc có hiệu lực tuyệt đối và không bị tranh chấp, di chúc cần đáp ứng điều kiện tại Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015:
Người lập di chúc phải minh mẫn, sáng suốt, không bị lừa dối, đe dọa hay cưỡng ép.
Nội dung không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội.
Nên thực hiện việc công chứng hoặc chứng thực di chúc tại tổ chức hành nghề công chứng hoặc Ủy ban nhân dân cấp xã để đảm bảo tính pháp lý cao nhất.
Ghi nhận công sức đóng góp: Người con có công lao nuôi dưỡng cha mẹ không đương nhiên được hưởng toàn bộ nhà đất nếu chia thừa kế theo pháp luật (họ chỉ được chia phần bằng với các anh chị em khác). Do đó, nếu muốn người nuôi dưỡng được nhận phần nhiều hơn hoặc toàn bộ tài sản, cha mẹ phải thể hiện rõ ý chí này trong di chúc, hoặc các đồng thừa kế phải tự thỏa.
Nếu cần hỗ trợ tư vấn pháp lý và thực hiện các thủ tục liên quan về các tranh chấp Dân sự. Quý khách hàng vui lòng liên hệ Luật Nam Sơn LST hoặc Luật sư Nguyễn Thành Trung (Ls Trung) thông qua đội ngũ hỗ trợ:
1. Thư ký Tình: 0985 536 299
2. Trợ lý Hoàng: 0965 455 832
3. Trợ lý Hồng Anh: 0966 651 840
4. Thư ký Nguyệt Hà: 0386 912 828
5. Thư ký Hồng Hà: 0933 340 866
📱 Fanpage: NAM SƠN LST Law Firm
📌 Lưu ý: Vui lòng liên hệ qua điện thoại để được hỗ trợ nhanh chóng (không tiếp nhận tư vấn qua Messenger).
