1. Thực trạng pháp lý hiện hành
Quy định chung: Hiện nay, theo Điều 168 Bộ luật Tố tụng Dân sự năm 2015 (Sửa đổi, bổ sung 2025), chi phí cho luật sư do người có yêu cầu tự chịu, trừ trường hợp các bên đương sự có thỏa thuận khác.
Trường hợp ngoại lệ duy nhất: Tính đến thời điểm hiện tại, chỉ có Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005 (tại Điều 205) cho phép chủ thể quyền sở hữu trí tuệ (bên thắng kiện) có quyền yêu cầu Tòa án buộc bên xâm phạm phải thanh toán chi phí hợp lý để thuê luật sư.
Hệ lụy phát sinh: Việc không yêu cầu bên thua kiện gánh chi phí luật sư tạo ra tình trạng "thắng kiện vẫn mất tiền". Người bị kiện vô cớ vẫn phải tự bỏ tiền túi để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình. Điều này tạo kẽ hở cho những cá nhân cố ý lợi dụng việc kiện tụng như một công cụ để gây áp lực, làm khó người khác mà không lo ngại về chế tài tài chính nếu họ thua kiện, gây lãng phí thời gian và công sức cho hệ thống tư pháp.
2. Nội dung đề xuất mới
Nội dung này hiện đang được đề xuất bổ sung tại Dự thảo Luật Luật sư (sửa đổi). Nếu được thông qua theo đúng lộ trình, văn bản này dự kiến sẽ tạo ra những quyền lợi mới đột phá cho luật sư cũng như người sử dụng dịch vụ pháp lý từ năm 2027,.
Cơ sở pháp lý mới: Dự thảo Luật Luật sư (sửa đổi) dự kiến có hiệu lực từ năm 2027 đã bổ sung quy định tại Điều 18: "Cơ quan có thẩm quyền giải quyết tranh chấp có quyền quyết định một bên phải chi trả toàn bộ hoặc một phần thù lao và chi phí hợp lý để thuê luật sư theo yêu cầu của bên kia".
Tính đồng bộ: Đề xuất này hoàn toàn đồng bộ với khoản 1 Điều 20 của Luật Tòa án chuyên biệt tại Trung tâm tài chính quốc tế, trong đó xác định "chi phí hợp lý cho luật sư" là một phần của chi phí tố tụng do Tòa án quyết định. Bên cạnh đó là sự đối chiếu với các quy định pháp luật khác bao gồm Bộ luật Tố tụng Dân sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung 2025) và Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005.
3. Phân tích tác động và ý nghĩa tích cực
Ngăn chặn kiện tụng bừa bãi: Chế tài tài chính sẽ buộc người đi kiện phải cân nhắc kỹ lưỡng về tính pháp lý và các căn cứ trước khi khởi kiện, từ đó hạn chế triệt để tình trạng kiện tụng thiếu căn cứ nhằm mục đích bôi nhọ, gây sức ép hay kéo dài thời gian.
Bảo vệ toàn vẹn quyền lợi tài chính: Giúp bên bị xâm phạm quyền lợi (bên thắng kiện) được hoàn trả các khoản chi phí thực tế, hợp lý phát sinh trong quá trình bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình, góp phần bảo đảm công bằng và nâng cao hiệu quả của cơ chế tố tụng.
Thúc đẩy thị trường dịch vụ pháp lý: Khuyến khích người dân và doanh nghiệp tự tin, mạnh dạn hơn trong việc thuê luật sư để bảo vệ quyền lợi hợp pháp mà không phải quá lo ngại về gánh nặng chi phí. Điều này cũng giúp pháp luật Việt Nam tiệm cận với các thông lệ quốc tế trong việc giải quyết tranh chấp.
4. Các rủi ro tiềm ẩn và lưu ý khi áp dụng
Rủi ro đối với người yếu thế: Nếu áp dụng cứng nhắc việc bên thua kiện phải chịu 100% chi phí luật sư, quy định này có thể vô tình trở thành “rào cản tâm lý”. Những người có điều kiện kinh tế khó khăn có thể sẽ không dám gõ cửa Tòa án để đòi lại quyền lợi chính đáng vì e sợ rủi ro nếu thua kiện sẽ phải gánh thêm khoản phí luật sư khổng lồ của bên kia.
Điều kiện áp dụng: Để quy định không bị trục lợi, cơ quan giải quyết tranh chấp (Tòa án, Trọng tài) sẽ không tự động buộc trả toàn bộ chi phí. Thay vào đó, họ phải đánh giá khách quan, toàn diện dựa trên tiêu chí "chi phí hợp lý", xem xét bối cảnh vụ kiện và khả năng tài chính của bên thua kiện để quyết định mức chi trả là một phần hay toàn bộ.
5. Khuyến nghị từ chuyên gia
• Cân nhắc kỹ trước khi khởi kiện: Chỉ nên khởi kiện khi có căn cứ pháp lý và chứng cứ rõ ràng để hạn chế rủi ro phải thanh toán chi phí luật sư cho bên còn lại.
• Lưu giữ đầy đủ chứng từ: Hợp đồng dịch vụ pháp lý, hóa đơn và chứng từ thanh toán cần được lưu giữ để chứng minh khoản chi phí yêu cầu bồi hoàn là hợp lý.
• Ưu tiên hòa giải, thương lượng: Giúp tiết kiệm thời gian, chi phí và giảm thiểu rủi ro phát sinh từ tố tụng.
• Áp dụng linh hoạt, bảo đảm công bằng: Cơ quan giải quyết tranh chấp cần xem xét tính chất vụ việc, mức độ hợp lý của chi phí và điều kiện của các bên để quyết định mức chi trả phù hợp, tránh ảnh hưởng đến quyền tiếp cận công lý của người dân.
Quy định mới, nếu được thông qua, sẽ góp phần hạn chế kiện tụng thiếu căn cứ, nâng cao trách nhiệm của các bên và bảo đảm công bằng hơn trong hoạt động tố tụng.
Nếu cần hỗ trợ tư vấn pháp lý và thực hiện các thủ tục liên quan về các tranh chấp Dân sự. Quý khách hàng vui lòng liên hệ Luật Nam Sơn LST hoặc Luật sư Nguyễn Thành Trung (Ls Trung) thông qua đội ngũ hỗ trợ:
1. Thư ký Tình: 0985 536 299
2. Trợ lý Hoàng: 0965 455 832
3. Trợ lý Hồng Anh: 0966 651 840
4. Thư ký Nguyệt Hà: 0386 912 828
5. Thư ký Hồng Hà: 0933 340 866
📱 Fanpage: NAM SƠN LST Law Firm
📌 Lưu ý: Vui lòng liên hệ qua điện thoại để được hỗ trợ nhanh chóng (không tiếp nhận tư vấn qua Messenger).
